Holier than thou?
Morele verontwaardiging en zelfkritiek
Mensen die zich uitspreken tegen immorele praktijken krijgen nog wel eens het verwijt te horen dat ze zich boven hun medemensen stellen. Ze zouden, net als in de parabel van Jezus van Nazareth, wél letten op de splinter in het oog van de ander maar de balk in hun eigen oog over het hoofd zien.
Het komt zeker voor dat iemand die zich openlijk uitspreekt tegen bepaalde vormen van onrecht zich daar zelf schuldig aan maakt. Een berucht voorbeeld dat in dit verband vaak wordt aangehaald, is dat van Jean-Jacques Rousseau die pleitte voor een betere opvoeding van kinderen en zijn eigen kinderen te vondeling legde.
De vraag is echter of het eigen handelen wel gevolgen moet hebben voor de waardering van de boodschap van zo'n onverlaat. Stel bijvoorbeeld dat een moordenaar zich uitspreekt tegen het vermoorden van mensen. Wordt de boodschap van zo'n moordenaar dan soms ontkracht door het feit dat hij zelf iemand vermoord heeft? Natuurlijk is dit van geen enkel belang. Ook al zegt uitgerekend een serieverkrachter dat het niet goed is om vrouwen te verkrachten, het verkrachten blijft hoe dan ook verwerpelijk.
Of een morele uitspraak terecht is of niet hangt namelijk niet samen met de integriteit (of het gebrek daaraan) van degene die hem doet. Het staat daar helemaal los van. Tegenstanders van bepaalde veranderingen kunnen het pleit dus niet winnen door domweg te wijzen op de hypocrisie van voorstanders daarvan.
Een andere vraag luidt of geëngageerde mensen wel voldoende zelfkritiek hebben. Soms is dat overduidelijk niet het geval, zoals wanneer iemand die zegt op te komen voor de rechten van dieren zelf vlees blijft eten.
Vermoedelijk zal de mate waarin men ook kritisch naar zichzelf wil kijken per persoon verschillen, maar bepaalde typen moreel engagement zijn alleen maar mogelijk als men de eigen leefwijze kritisch onder de loep neemt. Denk bijvoorbeeld aan het omschakelen naar een veganistische leefwijze of het terugdringen van je ecologische voetafdruk. Dergelijke keuzes gaan hoe dan ook gepaard met een forse dosis zelfkritiek.
Uiteraard betekent dit niet dat iemand zichzelf na het maken van zo'n stap voortaan als perfect of onfeilbaar dient te beschouwen. Zelfkritiek is kennelijk van groot moreel belang geweest en moet dus juist - binnen grenzen van zelfrespect en eigenwaarde - in ere worden gehouden. Niet de eigen - nooit bereikte - volmaaktheid maar het duurzaam bevorderen van mensen- en dierenrechten hoort hierbij de leidraad te zijn. Dat geldt overigens ook voor het leveren van kritiek op anderen; niet hun veronderstelde (onverbeterlijke) 'verdorvenheid' dient centraal te staan, maar het tegengaan van de concrete misstanden die voortvloeien uit iemands gedrag.
Zie ook: De mythe van de farizeïsche veganist
Mensen die zich uitspreken tegen immorele praktijken krijgen nog wel eens het verwijt te horen dat ze zich boven hun medemensen stellen. Ze zouden, net als in de parabel van Jezus van Nazareth, wél letten op de splinter in het oog van de ander maar de balk in hun eigen oog over het hoofd zien.
Het komt zeker voor dat iemand die zich openlijk uitspreekt tegen bepaalde vormen van onrecht zich daar zelf schuldig aan maakt. Een berucht voorbeeld dat in dit verband vaak wordt aangehaald, is dat van Jean-Jacques Rousseau die pleitte voor een betere opvoeding van kinderen en zijn eigen kinderen te vondeling legde.
De vraag is echter of het eigen handelen wel gevolgen moet hebben voor de waardering van de boodschap van zo'n onverlaat. Stel bijvoorbeeld dat een moordenaar zich uitspreekt tegen het vermoorden van mensen. Wordt de boodschap van zo'n moordenaar dan soms ontkracht door het feit dat hij zelf iemand vermoord heeft? Natuurlijk is dit van geen enkel belang. Ook al zegt uitgerekend een serieverkrachter dat het niet goed is om vrouwen te verkrachten, het verkrachten blijft hoe dan ook verwerpelijk.
Of een morele uitspraak terecht is of niet hangt namelijk niet samen met de integriteit (of het gebrek daaraan) van degene die hem doet. Het staat daar helemaal los van. Tegenstanders van bepaalde veranderingen kunnen het pleit dus niet winnen door domweg te wijzen op de hypocrisie van voorstanders daarvan.
Een andere vraag luidt of geëngageerde mensen wel voldoende zelfkritiek hebben. Soms is dat overduidelijk niet het geval, zoals wanneer iemand die zegt op te komen voor de rechten van dieren zelf vlees blijft eten.
Vermoedelijk zal de mate waarin men ook kritisch naar zichzelf wil kijken per persoon verschillen, maar bepaalde typen moreel engagement zijn alleen maar mogelijk als men de eigen leefwijze kritisch onder de loep neemt. Denk bijvoorbeeld aan het omschakelen naar een veganistische leefwijze of het terugdringen van je ecologische voetafdruk. Dergelijke keuzes gaan hoe dan ook gepaard met een forse dosis zelfkritiek.Uiteraard betekent dit niet dat iemand zichzelf na het maken van zo'n stap voortaan als perfect of onfeilbaar dient te beschouwen. Zelfkritiek is kennelijk van groot moreel belang geweest en moet dus juist - binnen grenzen van zelfrespect en eigenwaarde - in ere worden gehouden. Niet de eigen - nooit bereikte - volmaaktheid maar het duurzaam bevorderen van mensen- en dierenrechten hoort hierbij de leidraad te zijn. Dat geldt overigens ook voor het leveren van kritiek op anderen; niet hun veronderstelde (onverbeterlijke) 'verdorvenheid' dient centraal te staan, maar het tegengaan van de concrete misstanden die voortvloeien uit iemands gedrag.
Zie ook: De mythe van de farizeïsche veganist
Labels: absolute morele waarden, dierenrechten, holier than thou, hypocrisie, mensenrechten, moreel engagement, schijnheiligheid, sociaal engagement, superioriteit
posted by T. Rivas | 7:05 AM
|
0 comments
